Staj Sigortası, Emeklilik Sistemi, Torba Yasa ve EYT Emeklileri
Türkiye Emeklilik Sistemi ve Staj Sigortalıların Hakları: Güncel Bir Analiz
1. Türkiye'de Mevcut Emeklilik Sisteminin Yapısı
Türkiye'de emeklilik sistemi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu temelinde şekillenmiştir. Sistem, sigortalının ilk işe giriş tarihine göre üç ana döneme ayrılmaktadır. Bu tarihler, bireyin emeklilik yaşını ve ödemesi gereken prim gün sayısını doğrudan belirleyen en kritik parametrelerdir.
8 Eylül 1999 Öncesi: EYT düzenlemesiyle yaş şartının kaldırıldığı, sadece prim günü (5000-5975 gün) ve sigortalılık süresinin (Kadın 20, Erkek 25 yıl) esas alındığı dönemdir.
1999 - 2008 Arası: Kademeli emeklilik yaşının devreye girdiği, 7000 prim günü ile kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartının arandığı dönemdir.
1 Mayıs 2008 Sonrası: Prim gün sayısının 7200 (SSK için) veya 9000 (Bağ-Kur için) olduğu ve yaş haddinin 2036'dan itibaren kademeli olarak 65'e yükseleceği en güncel dönemdir.
2. Staj ve Çıraklık Sigortası: Haklar ve Mevcut Kısıtlamalar
Sosyal güvenlik sistemindeki en büyük tartışma konularından biri, lise veya üniversite yıllarında yapılan staj ve çıraklık dönemindeki sigortalılık halidir. Mevcut yasalara göre, stajyerler ve çıraklar için ödenen primler sadece "Kısa Vadeli Sigorta Kolları" (İş kazası ve meslek hastalığı) ile "Genel Sağlık Sigortası" primlerini kapsamaktadır.
Staj Sigortası Neden Başlangıç Sayılmıyor?
5510 sayılı Kanun uyarınca emeklilik için "Uzun Vadeli Sigorta Kolları" (Malullük, Yaşlılık ve Ölüm) primlerinin yatırılması gerekmektedir. Staj döneminde bu primler yatırılmadığı için:
Staj başlangıç tarihi, emeklilik için "sigorta başlangıcı" olarak kabul edilmemektedir.
E-devlet üzerinde görünen "İlk Tescil Tarihi" staj olsa bile, emeklilik hesabında ilk uzun vadeli primin yattığı tarih esas alınmaktadır.
Hukuki Not: Mevcut mevzuatta staj borçlanması sadece belirli meslek grupları için (Örn: Avukatlık stajı) mümkündür. Diğer bölümlerde okuyan milyonlarca vatandaş için staj süresi emeklilikte bir kazanım sağlamamaktadır.
3. 2026 Yılı Beklentileri ve Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES)
2026 yılı Türkiye emeklilik sistemi için bir dönüm noktası olarak görülmektedir. Resmî Gazete'de yayımlanan 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Programı, mevcut sistemin yanına "İkinci Basamak" olarak adlandırılan bir model getirmektedir.
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES): 2026 yılının ikinci yarısında hayata geçmesi planlanan bu sistem, çalışanların brüt maaşlarından yapılacak %3'lük kesintiye işverenin %1, devletin ise %30 katkı sağlaması üzerine kuruludur.
Kademeli Emeklilik Tartışmaları: 1999-2008 arası sigortalılar için "Kademeli Emeklilik" talepleri 2026 yılı gündeminin en üst sıralarındadır. Meclis'e sunulan teklifler, yaş şartının makul bir seviyeye (Örn: Kadın 52, Erkek 54) çekilmesini öngörmektedir.
4. Staj Mağdurları İçin Yasal Süreç
Kamuoyunda "Staj Mağdurları" olarak bilinen kesim için 2025 ve 2026 yılları umut verici gelişmelere gebedir. Meclis'e sunulan çeşitli kanun tekliflerinde, staj ve çıraklık süresinin "Borçlanma" yoluyla uzun vadeli sigortaya dönüştürülmesi önerilmektedir.
Olası Düzenleme Senaryoları:
Staj başlangıcının emeklilik sigortası başlangıcı olarak tescil edilmesi.
Geçmiş staj süreleri için toplu prim ödeme (borçlanma) hakkı tanınması.
Bu sayede sigorta girişinin 1999 öncesine çekilerek kişilerin EYT kapsamına alınması.
5. Sosyal Güvenlikte Sürdürülebilirlik Sorunu
Akademik literatürde, Türkiye'nin emeklilik sistemindeki en büyük zorluk "Aktif/Pasif Oranı"dır. Bir emekliyi finanse eden çalışan sayısının idealde 4 olması gerekirken, Türkiye'de bu oran 2'nin altına düşmüştür. Bu durum, 2026 yılında TES gibi tamamlayıcı fon tabanlı modellerin zorunlu hale getirilmesinin temel nedenidir.
Sonuç ve Değerlendirme
Türkiye emeklilik sistemi, demografik yaşlanma ve sosyal adalet talepleri arasında bir denge kurmaya çalışmaktadır. Staj sigortalılarının "sigorta başlangıcı" talebi, sadece bir erken emeklilik arzusu değil, aynı zamanda çalışma hayatına erken yaşta başlayan gençlerin emeğinin tescil edilmesi mücadelesidir.
2026 yılı itibarıyla, hem TES ile sistemin finansal sürdürülebilirliğinin artırılması hem de kademeli emeklilik ve staj borçlanması gibi yapısal sorunların çözüme kavuşturulması beklenmektedir. Vatandaşların hak kaybına uğramamak adına e-Devlet üzerinden hizmet dökümlerini düzenli kontrol etmeleri ve olası bir borçlanma yasası durumunda başvuru sürelerini kaçırmamaları kritik önem taşımaktadır.
Kaynakça ve Alıntılar:
Tahancı Hukuk Bürosu (2026), "Emeklilikte Staja Takılanlar, Staj Mağdurları Son Durum".
2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, Resmî Gazete.
Gazi Polat (2026), "Türkiye'de Emeklilik Sisteminin Sürdürülebilirliği", DergiPark.
Ayboga Hukuk (2025), "Yeni Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi ve Kıdem Tazminatı Dönüşümü".
5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu.